Gepost door: dejister | 30 oktober 2015

Selfie met gebouw

santasabina-1

Santa Sabina all’Aventino, (430), Rome

De afbeelding van de kruisiging op de kerkdeur van de Santa Sabina in Rome is al eerder op dit blog besproken in relatie tot de Divus Iulius-cultus en het bijzettingsritueel van Julius Caesar. En op de website van Francesco Carotta wordt ook dit paneel in een wetenschappelijke analyse besproken. ( Zie: Orpheos Bakkikos, The Missing Cross ) We richten onze blik nu op het gebouw achter de gekruisigde(n).

1. Timpanen en hoge muur

Wat opvalt is dat het gebouw drie timpanen heeft, maar dat achter de timpanen weer sprake is van een hogere muur die zo hoog is dat er geen lucht is in dit panorama;

2. De pilaren

De ondersteunende zuilen van de timpanen lijken van Romeinse signatuur. De pilaren dragen de timpanen, niet de achterliggende muur;

3. Afstand

De drie timpanen c.q. gebouwen staan niet op één lijn. Het meest linkse gebouw staat het meest dichtbij omdat dit  timpaan het andere, linker timpaan, overdekt. In het verbeelde perspectief staan de gebouwen op een zekere afstand van de gekruisigde, maar wel zo dat zij de ‘horizon’ geheel vullen;

4. Nis

Het linker timpaan bevat een nis met een kromming, waarachter geen muur zichtbaar is; 

Sabina crucifixion

Nu kent de afbeelding van de kruisiging, ook al in de vroege tijd, een breed spectrum van settings en taferelen waarin deze is afgebeeld. Variatie te over: met of zonder de twee medegekruisigden, met of zonder een rivier op de achtergrond, met of zonder Johannes de Doper, met of zonder Maria Magdalena, met of zonder Longinus etc. De vele visuele interpretaties, niet zelden afwijkend van de evangelietekst, zijn niet van de lucht. Ondanks die complexe variëteit, kan men zich afvragen of het Santa Sabina-paneel toch nog sporen nog in zich draagt  van de bijzetting van Caesar, als oorsprong van het later diëgetisch getransponeerde kruisigingsverhaal. Kortom:  Is de locatie op het Forum Romanum nog te herkennen? Een kleine, voorzichtige exercitie.

Het is bekend dat het tropaeum, waaraan de wascopie van Caesar hing, was geplaatst op de rostra op het Forum Romanum. De rostra was de brede verhoging op het Forum Romanum. Achter de rostra stond het zogenaamde tabularium waar de administratie van Rome werd bewaard.

may001

Envois de Rome : le tabularium selon Constant Moyaux (1865-1866)

Het is niet ondenkbaar dat ten tijde van de vervaardiging van het kruisigingstafereel, wat we terugvinden in de deur van de Santa Sabina, het tabularium, met op de voorgrond de andere gebouwen, zo was gesitueerd op het forum romanum. Is de visuele echo van het tabularium zichtbaar op het kruisigingspaneel van de Santa Sabina?

1-0105_KL_Tabularium_Kontext-601x338

     tabularium

http://www.digitales-forum-romanum.de/wp-content/uploads/2014/02/1-0105_KL_Tabularium_Kontext.jpg

Hier de eerste impressie (op grond van de bronnen) van het bijzettingsritueel van Caesar op de rostra, met uitzicht naar een achtergrond links:

tropaeum

Tekening Pol du Closeau 2002

Laten we de punten nog eens aflopen.

1. Timpanen en hoge muur

Neemt men, als toeschouwer,  de positie in rondom het midden van de rostra dan is er inderdaad sprake van twee diepten: de tempels op de voorgrond en het hoger gelegen tabularium daarachter;

2. De pilaren

Ook zijn er veel zuilen die de timpanen van de tempels dragen;

3. Afstand

De kruisigingsfiguur c.s. is op de houtsnede bijna net zo groot als de achterliggende gebouwen. Qua perspectief  zou dit qua afstand tussen rostra en achterliggende gebouwen kunnen kloppen. De gebouwen zijn niet ‘ver weg’, liggen niet in de verte;

4. Nis

Het linker timpaan bevat een nis met een kromming, waarachter geen muur zichtbaar is;

Deze nis vertoont, qua vorm, gelijkenis met een nis uit de zuilengalerij van het tabularium. Welliswaar zit de nis, waarvan er maar één is, in het timpaan en niet in de hogere muur wat men zou verwachten. Heeft de graveur, mogelijk bogend op een traditie, toch willen benadrukken dat de zuilengalerij van het tabularium op de achtergrond  ergens op 4/5 van het panorama ophoudt? Simpelweg omdat het gebouw niet breder is. 

Zoals gezegd wedijveren veel beeldtradities met elkaar en bovenstaande vergelijking is op zich geen bewijs dat het paneel in een beeldtraditie staat qua verbeelding van het tabularium c.a. Niettemin vindt men de weergave van een gebouw, mogelijk terugvallend op het Santa Sabina-paneel, of uit andere traditie, terug als één van de ensceneringsvarianten van de kruisiging.  

Bij afbeeldingen van kruisigingen is er nog altijd het spoor van de traditie van een gebouw op de achtergrond. Bij deze kruisiging (beneden) is ook een impressie van gelaagdheid van bouw zichtbaar is en een zuilengalerij op de achtergrond. 

palaeography_quaritch_plate11

Kruisiging in een missaal, Italië rond 1290.

In onderstaande afbeelding treffen we weer de drie timpanen aan en een gebouw op de achtergrond, gewelfd en dichtbij, en als visuele echo ook op de achtergrond:

montorfano_crocifissione_1497_con_interventi_di_leonardo_nei_ritratti_dei_duchi

Crucifixion, opposite Leonardo’s Last Supper

Hoewel de beeldtraditie met een gebouw op de achtergrond niet overmatig sterk is, is deze toch niet te veronachtzamen. Een aantal voorbeelden:

images-2

French, Crucifixion, ca. 1400. Ivory. Milwaukee Art Museum, Purchase, M1967.72. Photo by John R. Glembin

justus_lipsius_crux_simplex_1629-1

Crucifixion on a stake, Illustration in Justus Lipsius’ De cruce 1595

novgorod-icons18

The Crucifixion. A Novgorod icon (side of a double-faced tablet) from the Saint Sophia Cathedral. The Late XV — early XVI centuries.

We zien dat de beeldtraditie zich voortzet. Nader wetenschappelijk onderzoek zou meer licht op dit fenomeen kunnen werpen door ook andere deurpanelen in de analyse te betrekken. Met name zouden alle te duiden nieuw-testamentische panelen aan een nieuw onderzoek moeten worden onderworpen. Zo zou bijvoorbeeld het paneel met de drie wijzen uit het Oosten die Maria geschenken komen brengen (onder) zeer wel ook de echo van de locatie te Rome in zich kunnen dragen. Nog los van het feit dat de drie wijzen vrijheidsmutsen dragen, is de encenering eerder koninklijk dan figurerend in een stal.  Moeder  Maria met het Christuskind (Atia met Octavianus) moet op dit paneel worden benaderd via een trappenbordes en zij troont op een curulische zetel, een sella curulis. Carotta beschrijft uitvoerig de geboorte van het kerstkind, zijnde Octavianus. De drie wijzen zelf hebben, vanuit dit nieuwe paradigma bekeken, ook hun oorsprong in Octavianus. Op zijn reis naar de Oriënt werd hem veel in de schoot geworpen. Voer voor verder onderzoek.

magiarticolo3

Paneel Santa Sabina, Drie wijzen uit het oosten brengen geschenken.

Advertenties

Categorieën

%d bloggers liken dit: