Gepost door: dejister | 24 mei 2014

De ‘Dream of the Rood’ en de dood van Caesar

10-2

                   “on me are the wounds visible, the open wounds of malice;”

Vercelli document

Omdat de evangelietekst over de kruisiging van Jezus Christus teruggaat op de levensbeschrijving van Caesar,  ligt het voor de hand ook andere oude teksten vanuit dit nieuwe perspectief te herlezen. De Dream of the Rood, met vele vertalingen op internet, stelt nog altijd tot op de dag van vandaag wetenschappers voor raadsels. Is de Dream of the Rood, het oude Angelsaksische religieuze gedicht uit de zevende eeuw, een kandidaat als mogelijke hertaling van delen van de oorspronkelijke Caesar-bijzetting? Het voert op dit kleine blog te ver een wetenschappelijke analyse te plegen. Niettemin kunnen we enkele in het oog springende aspecten kort de revue laten passeren. Het schijnt, zo blijkt uit de wetenschappelijk literatuur, dat de dichter mogelijk bekend moet zijn geweest met de paasliturgie en dat de tekst past in de katholieke traditie van de verering van het kruis. Dat zou een indicatie kunnen zijn om het gedicht vanuit een Romeins perspectief te mogen verklaren. Onderzoekers wijzen tevens op het feit dat het ‘kruis’ als een symbool van overwinning, als een legerstandaard, kan worden gezien. Zien we in deze symboliek de gevoelswaarde van het tropaeum terug? Er is sprake van veel bloed c.q. bloedbad, een groep die het slecht voor heeft met de Christus. We zien een vuur en er is sprake van – in de context van de opstanding – ‘ashrest’.

20b43822-071f-464d-b751-b17b5fe42ad6

1. De dolksteken?

Hoewel de Christus in vertalingen soms als met pijlen doorboord het leven heeft gelaten, doemen in andere vertalingen ook de dolksteken op, ook nog in een ostentatieve context zoals bij Caesar’s wasfiguur: ‘With dark nails they pierced me through, on me the dagger strokes are seen; wounds they were of wickedness.’ (Vertaling bij Stopford A. Brook)

2. De treurzang?

Bij de bijzetting is sprake van een treurzang en wordt de Christus in een graf bijgezet. Er is ook een verwijzing naar goud. ‘Covered with gold.’ Ook bij de bijzetting van Caesar was er sprake van treurzang en lag zijn lijk in een gouden tempel, voordat het werd gecremeerd.

Sna108

3. De draaiing van het tropaeum?

Is het element van het draaiende tropaeum, met daaraan de wasfiguur van Caesar, mogelijk overgeleverd in het gedicht? Stopford A. Brook vertaalt: ‘The I shivered there – when the Champion clipped me round’. De aanblik van het het doorstoken lichaam van Caesar, als wascopie aan een draaiend tropaeum, roept bij toeschouwers ook emotie op. Het Oudengelse ‘ymbclippan’ wordt ook wel vertaald als ‘to encircle surround’. (Iets wat rond cirkelt, ronddraait) Let ook op de dubbele betekenis in de vertaling: ‘circle’ en ‘round’ ) Zie hier een impressie van een Romeins mechaniek:

roman_wheel_chain_gear2

4. Eaxlegespanne?

Zou met het unieke en eenmalige woord ‘eaxlegespanne’ in de oude tekst het oorspronkelijke woord ‘mêchanê’ (bij App.BC 2.146-7) overgeleverd zijn? ‘Mêchanê’ staat voor de ‘mechanische inrichting’ waarmee de wasfiguur aan het tropaeum kon worden gedraaid. Appianus: ‘De mannequin echter, kon met behulp van een mechanische inrichting naar alle kanten worden gedraaid.’ Heeft de dichter de werking van het draaiend mechaniek willen beschrijven door ‘aexle’ en ‘gespann’ zo samen te voegen? Men kan dit woord niet goed thuis brengen en wetenschappers (Michael James Swanton) stellen dat het ‘suggest that the scribe took pains over an unfamiliar word, carefully inflecting the first element like the last.’ De mogelijkheid dat ‘aexle’ (schouders) en ‘gespann’ (een verbindend juk, a joining yoke) kan zijn bedoeld, is natuurlijk plausibel. Maar ‘axle’ mogelijk opgevat als ‘wheel-centre’ is niet eerder aangetroffen voor de dertiende eeuw. Dat maakt dat het mogelijk iets unieks heeft willen beschrijven (hapax legomenon), een ‘draaiend mechaniek’ wellicht. Vraagteken.

5. De zwijgende Jezus?

Het valt wetenschappers ook op dat er geen aandacht is voor het onterende, voor de vernedering. Christus wordt niet belachelijk gemaakt, niet geslagen en bespuugd, zoals in de evangeliën staat beschreven. Jezus schijnt al dood wanneer hij aan het kruis hangt. Hij spreekt niet, er is er geen sprake van een lijden van Christus, die gepijnigd hangt aan een kruis. Van de bijzetting van Caesar weten we dat mimespelers de stem van de wasfiguur tot leven brachten. Is dat gemuteerd tot het kruis dat spreekt? Het kruis wordt immers in het gedicht als een eenheid met Christus gezien? Onderzoekers wijzen ook op het feit dat de Christus is ‘wounded to the point of death’ en er een ‘worsteling’ heeft plaats gehad. En de Christus schijnt daarbij getroffen in zijn rechterzij. Carmen A. Butcher: ‘The former struggle wound inflicted in the right side by those who harm’ in ‘a former struggle of the wretched ones.’ Waar hebben we dat ook gezien? Zie ook de documentaire The Gospel of Caesar.

25

27-1

‘Caesar’ aan het tropaeum. Bezongen in de Dream of the Rood? Vraagteken?

torlon+

Advertenties

Categorieën

%d bloggers liken dit: