Gepost door: dejister | 14 augustus 2011

Een adelaar te Den Bosch

Posted by Jan van Friesland, 2003-06-03 12:28:56

Geachte heer Carotta,

Tijdens de NOVA-uitzending van vorig jaar, waarin u in de kathedraal St. Jan te Den Bosch het verband legde tussen Romeinse en Christelijke voorstellingen, was daar ook de goudkleurige adelaar die als lessenaar dienst deed.  Wat is precies de betekenis van deze adelaar in ‘onze’ kerk en is hij wel zo typisch Romeins? Ook in andere culturen, veel eerder nog dan de Romeinse, is sprake van de adelaar als religieus symbool; m.a.w. is hij wel zo direct uit het oude Rome komen aanvliegen of kan hij ook gewoon een omweg hebben gemaakt qua religieuze overlevering?

Met vriendelijke groet,

Jan van Friesland

Posted by FC, 2003-06-08 11:21:26

In Reply to: adelaar Jan van Friesland 2003-06-03 12:28:56

Geachte heer van Friesland,

In de Sint Jan te Den Bosch staat een adelaar als lessenaar, eenvoudigweg omdat het hier om een Johannes-kerk gaat: de adelaar is bekend als het symbool van de evangelist Johannes. Daarvoor was de adelaar evenwel het symbool van keizer Augustus, die dit teken bewust als tegenreactie tegen de leeuw van Marcus Antonius heeft gekozen. (cf. WJC, pag. 211 van de Nederlandse editie, pagina 223 van de Duitse editie). De adelaar was na de legerhervorming van Marius de standaard van een Romeins legioen: het verliezen van een adelaar stond gelijk met het verliezen van zo’n compleet legioen, en in bezit zijn van vele adelaars als standaard, betekende het bevel te kunnen voeren over veel legioenen en naar rato de macht te bezitten die daar vanuit ging. Dat Augustus de legioenen terug kreeg van de Parthen die door Crassus en Antonius waren verloren, tekent hem zichtbaar als wereld-heerser, ook in de oriënt, in het rijk van Alexander. Daarom koos Augustus de adelaar als symbool, omdat het uitdrukking gaf aan erkende macht en wereldheerschappij. Via de romeinen ging de adelaar westwaarts en door de Paus bevorderd, over op de keizer van het heilige roomse Duitse rijk. In het oosten, na de val van Constantinopel en bevorderd door de orthodoxe kerk, duikt hij op in het ‘derde Rome’: Moskou. De adelaar is ook symbool geweest van vele vazallen met aanspraken op land en titels. Dehalve is de adelaar op vele vlaggen te zien, waarbij de tweekoppige variant de heerschappij over het oosten (oriënt) en het avondland (occident) symboliseert. Intussen is hij ook op de Duitse euromunt geland. Natuurlijk zijn er adelaar-symbolen in en buiten Rome, vroeger en nu: alle roofdieren kunnen tot symbool van macht en heerschappij dienen en de adelaar in het bijzonder als de grootste roofvogel. Waar hij evenwel onbekend is en de valk de grootste roofvogel is, heeft deze de funktie, bijvoorbeeld in het oude Egypte in casu de valken van de horus.  Desalniettemin heeft in het oude Rome het adelaar-symbool een speciale plek verworven omdat deze én oorspronkelijk de standaard was van het legioen én het door Marius als teken van legerhervorming werd ingevoerd, daarmee ook voor Rome zelf een verandering inluidde, én omdat Caesar met dit legioen-symbool er in slaagde alleenheerschappij te verwerven en daarmee de adelaar ook als symbool voor de revolutie gold én door het feit dat Octavianus en alle keizers daarna in Caesars voetstappen traden, waamee de adelaar de betekenis kreeg van het Roomse rijk zelf.  Christelijk evenwel is de adelaar als symbool van de apostel Johannes, de ‘lievelings-evangelist’ van de kerk, Johannes immers die ‘sneller’ was als Petrus op de dag van de opstanding. Onze ontdekking toont aan, dat het hier in wezen over de twist inzake de (politieke) erfenis van Caesar tussen Octavianus en Antonius gaat, die door Octavianus uiteindelijk wordt beslecht.  Daarom staat de adelaar met recht, zowel christelijk als heidens, naar Romeins beginsel in de kerk, en in het bijzonder in de Johannes-kerk. En niet toevallig is ook de Sint Jan te Den Bosch een kathedraal. Naast de Maria-kerken zijn de Johannes-kerken de belangrijkste, want beide, Maria en Johannes, staan onder het kruis (aldus naar het evangelie van Johannes en niet naar Markus (= Marcus Antonius).

Hopende u hiermee, in dit korte bestek, van dienst te zijn geweest,

met vriendelijke groet,

Uw Francesco Carotta

———-

Geachte heer Van Friesland,

in St. Jan zu Den Bosch steht als Lesepult ein Adler, zuerst einfach weil es sich um eine Johanniskirche handelt: Der Adler ist bekanntlich das Symbol des evangelisten Johannes. Nun war es aber vorher das Symbol von Kaiser Augustus, der ihn bewußt in Opposition zum Löwen des Marcus Antonius gewählt hatte (cf. WJC, S. 211 der holländischen Ausgabe, S. 223 der deutschen). Nicht von ungefähr, denn der Adler war seit der Heeresreform des Marius das Feldzeichen der römischen Legion: Ein Adler zu verlieren war gleichbedeutend wie eine Legion zu verlieren, und viele Adler haben, viele Legionen und entsprechend viel Macht zu haben. Daß Augustus die von Crassus und Antonius verlorenen Legionen von den Parthern zurückbekommen hatte, galt als sichtbarer Ausdruch seiner Anerkennung als Weltherrscher auch im Orient, im Reich des Alexanders. Deswegen wählte Augustus den Adler als sein Symbol, weil es das Symbol der anerkannten Macht und der Weltherrschaft war. Von den Römern ging der Adler im Westen, von den Päpsten vermittlet, an die Kaiser des Heiligen Römischen Reichs Deutscher Nation über und im Osten nach dem Fall Konstantinopels, von der orthodoxe Kirche vermittelt, an das ‘Dritte Rom’: Moskau. Übernommen haben es auch viele Vassallen mit Reichsansprüchen. Somit kann man den Adler auf vielen Fahnen sehen, wobei der zweiköpfige die Herrschaft über Orient und Occident symbolisieren will. Inzwischen ist er auf die deutschen Euromünzen gelandet.  Sicherlich gab es und gibt es den Adler auch außerhalb Roms: Alle Raubtiere eignen sich ja als Herrschaftssymbole, und der Adler imprimis, als der größte Raubvogel: Wo der Adler unbekannt und der Falke der größte Raubvogel ist, dann hat dieser die Funktion: Man denke an den Falken des Horus in Ägypten. Nichtsdestotrotz hat in Rom der Adler eine spezifische Bedeutung genommen, weil es ursprünglich das Feldzeichen der Legion war, weil es von Marius in Zuge der Heeresreform eingeführt wurde und somit auch ein Stück Reform Roms bedeutete, weil Caesar mit den Legionsadlern zur Alleinherrschaft gelang und somit der Adler die Revolution versinnbildlichte, und weil auch darin Octavian und alle folgenden Kaiser in Caesars Stapfen traten, womit der Adler das Römische Reich selbst bedeutete.  Christlich ist der Adler das Symbol des Apostels Johannes, des Lieblingevangelisten der Kirche, jener der schneller rannte als Petrus am Tage der Auferstehung. Unsere Aufdeckung zeigt, daß es sich hier um die Erzählung der Auseinandersetzung zwischen Octavian und Antonius um die Nachfolge Caesars handelt, die der erste bekanntlich am Ende gewann. So steht der Adler mit Recht, christlich und vorchristlich (sogenannt heidnisch) nach römischem Recht in der Kirche, insbesondere in den Johanniskirchen. Und nicht zufällig ist auch St. Jan zu Den Bosch Kathedrale. Neben den Marienkirchen sind die Johanniskirchen die wichtigsten, denn beiden, Maria und Johannes, standen ja unter dem Kreuz (wenigstens nach dem Evangelium des Johannes, nicht des Markus (=Marcus Antonius)).

In der Hoffnung, bei aller hier gebotenen Kürze, damit gedient zu haben,

mit freundlichen Grüßen

Ihr Francesco Carotta

Advertenties

Categorieën

%d bloggers liken dit: