Gepost door: dejister | 24 oktober 2010

Waar zijn de doornen van Christus?

The Crucifixion of Christ 420-430, Rome

Eerder op dit blog is het ivoren tafereel met de kruisiging van Christus al besproken in relatie met de cultus van Divus Julius. Kijk eens op het hoofd van de Christus? Is daar de vermaledijde doornenkroon te zien? Nee. Een centraal attribuut uit het lijdensverhaal van Christus ontbreekt geheel bij deze vroege voorstelling. Hoe is dit te verklaren? Immers, deze kunstenaar stond nog het meest ‘dichtbij’ de ware toedracht van het gebeurde en toch ontbreekt dit pijnlijke en tot de verbeelding sprekende ‘marteltuig’ geheel. Later in de tijd wordt de afbeelding van een doornenkroon heel erg benadrukt, zoals hier:

Diederic Bouts  (ca. 1420-1475) Christ crowned with thorns

Een min of meer gangbare verklaring is dat in de iconografie zogenaamde inconstenties zitten: kenden kunstenaars wel alle details, of waren ze maar ten dele op de hoogte van de toedracht? Zelf konden velen de schrift niet lezen waardoor iedereen overgeleverd was, in dubbel opzicht. Maar er is ook een andere verklaring als het gaat om bijvoorbeeld een ‘inconsistentie’ zoals het weglaten van de doornenkroon in vroege voorstellingen. Tommie Hendriks herkent in dit tafereel bij Christus de dikke wilde krullen van Divus Julius die hij relateert aan Dionysus. Een verwijzing naar Caesar.  Hoe het ook zij, het wil niet echt vlotten met de doornenkroon op veel afbeeldingen en dat zou kunnen worden verklaard met het feit dat de beeltenissen van Caesar graskransjes droegen en als diëgetische transpositie in sommige gebieden zijn geworden tot doornenkronen. En daarom zwerven er evenveel doornenkroonloze als met doornen gekroonde Christussen door de christelijke iconografie. Soms lijkt de tendens van graskrans nog zichtbaar:
 roman_concrete8
Caesar met graskrans, reconstructie F. Carotta
 

Ikoon uit Sinai-gebied, 8e eeuw.

Giotto laat de doornenkroon geheel achterwege:

Giotto di Bondone 1266/67 – 1337, kruisiging

Hier een voorbeeld waarbij sprake is van dikke haarband, gekrulde haren en een ‘beetje’ doornenkroon:

Andrea della Robbia 1435 – 1525, kruisiging van Christus

En hier de doornenkroon in optima forma:

Annibale Carracci (1560-1609) Christus draagt de doornenkroon


Advertenties

Categorieën

%d bloggers liken dit: