Gepost door: dejister | 29 augustus 2010

Die verdraaide arm van Matthias Grünewald (2)

kreuzigung_isenheimer_altar

Kruisiging Isenheimer Altar, (1511-1517), Matthias Grünewald

In een eerder blog heb ik aangegeven dat Matthias Grünewald de rechterarm van Christus achter de verticale balk van het kruis heeft willen aangeven, als mogelijk restant van een traditie dat kunstenaars een draaiend kruis hebben willen afbeelden. Maar niet elke kunstenaar heeft zich op dit pad begeven, nog even los van de veronderstelling dat wellicht niet elke kunstenaar een draaiend kruis heeft willen c.q. kunnen afbeelden. Neem het ivoren Londense kistje, wat ook eerder op dit blog is besproken.

deur-41

Ivoren plaquette op doosje van ivoor, (+/- 420 na Chr.), British Museum

De kunstenaar heeft er voor gekozen om de kruisiging frontaal te laten zien, terwijl hij op het paneeltje allerlei personages in een andere positie heeft gezet, zoals ‘Longinus’ en ook de hangende ‘Judas’.  Maar bij deze kunstenaar: niks geen draaiing! Of toch wel? Er vanuitgaande dat de paneeltjes op het kistje uit dezelfde tijd stammen (het BM is met een herdateringsproject bezig), dan valt toch iets op bij het andere paneeltje beneden, waarin ook het kruis is afgebeeld: de ‘voet’ van dit kruis wat Jezus daar meedraagt wijkt aanzienlijk af van de voet van het bovenstaande paneeltje.  Het is alsof de kunstenaar, die zeer precies werkte,  hierboven met de uiteinde van ‘het kruis’ de impressie van een ronding of  iets ronds heeft willen weergeven, zowel in verticale als in horizontale zin. Immers, de boom, de geldstukken, de sandalen, de gebogen tak, zelfs de kleine bloedvlekjes op het lijf van de Christusfiguur, alles vertoont een realistische en zeer precieze weergave. De rondingen op het kruis maken deel uit van de constructie van het kruis. De ronding aan de uiteinde van het kruis is ook zeer expliciet op de voorgrond geplaatst. Kortom: hebben we hier te maken met de suggestie van een kruis dat roteert?  Neem aan dat het maken van iets dat roteert, als een impressie van beweging, geen sinecure is in een ivoren reliëf. Merk ook op dat de linker arm (voor de kijker rechts) van de Christus langer is dan de rechter arm, wat kan duiden op een draaiend perspectief.  De suggestie van draaiing kan mogelijkerwijs ook nog worden gesuggereerd door de omtrekkende beweging van de ‘Longinus’, die met zijn rechter been zich achter het kruis bevindt en als het ware, met zijn hele lichaam, meebeweegt om de dolkstoot toe te passen.  Daarmee geeft de kunstenaar expliciet aan dat dit ‘kruis’ afwijkt van het andere qua constructie. Rond uiteinde (boven) versus rechthoekig uiteinde (beneden). Je kunt je ook afvragen waarom dit gedragen kruis (beneden) veel kleiner is afgebeeld. Zou dat toch te maken hebben met het feit dat in Romeinse processies een tropaeum c.q. crucifix werd meegedragen wat kleiner was dan een normaal kruis? Maar dat zou weer pleiten voor de perceptie dat het hier om een in oorsprong Romeins verhaal gaat.

 

Ivoren plaquette op doosje van ivoor, (+/- 420 na Chr.), British Museum

Advertenties

Categorieën

%d bloggers liken dit: