Gepost door: dejister | 15 mei 2010

Michelangelo’s Piëta: dode Caesar op Calpurnia’s schoot?

Pietà, Michelangelo Buonarroti 1475 – 1564

Het is als met de poes op papier. Eerst zie je alleen maar punten op het witte vlak en dan, als je alle punten potloodgewijs precies langsgaat en er een lijn tussen trekt, doemt ineens het gezicht van de poes op. Patroonherkenning. Was het daarvoor nog een lukraak betekenisloos strooisel, als gevallen kraaltjes op de vloer, na de herkenning kun je niet meer anders zien. Ook al heb je alle punten nog niet eens met elkaar verbonden: het is een poes. Francesco Carotta stelt dat het verhaal van Jezus teruggaat op een waar gebeurde geschiedenis: die van Caesar. Het lijdensverhaal van Jezus stamt rechtstreeks uit de moord op Caesar. Het verhaal is aangepast in de tijd en is ook verplaatst, maar alles komt uit Caesar, ook de zaken die niet in het evangelie staan maar toch in de traditie een rol spelen. Ook de piëta, de dode Jezus op de schoot van moeder Maria, is in oorsprong de dode Caesar op de schoot van zijn veel jongere vrouw Calpurnia.

pieta
 

The Passion of the Christ, Nederland 2004

Michelangelo’s piëta, Sint Pieter, Rome

Immers, in het evangelie treft men dit verhaal helemaal niet aan, maar toch is deze voorstelling van wezenlijk belang voor het Christendom. Ergens moet het vandaan komen. Caesar dus. Verraden door een kus en met dolken om het leven gebracht. Zijn slaven hebben deze Romeinse zoon van God op de schoot van zijn jonge vrouw gelegd. Man en vrouw dus, geen moeder en zoon. ‘Weduwe’, zoals de Spaanse traditie wil. Caesar had een dodelijke wond in zijn zij.

De dolken spelen bij Caesar zijn dood een grote rol. Zouden die dolken zomaar verzonnen zijn of juist in een traditie horen, zoals hier te zien op deze voorstelling uit Kroatië, hieronder? En de kometenhemel verwijst dan naar Caesar’s komeet Sidus Julium.

  “Fac me plagis vulnerari,fac me Cruce inebriari,et cruore Filii.”

De dolk, centraal symbool bij de de dood van Caesar, vindt men gemigreerd terug in het lijdensverhaal van Christus. In het hart, c.q. de zij van Maria. Let wel: in de evangelietekst vindt men ook een ‘doorstoken’ Maria niet terug, ze louter is bewaard gebleven in de traditie die in Caesar zijn oorsprong vindt. In kleine vogelvlucht Mater Dolorosa met de dolk(en) door het hart c.q. in haar zij:

mater-dolorosa-stained-glass-window-dated-to-1513

Pieta door Luis Salvador Carmona, Salamanca, Spanje

De gedode Caesar wordt door slaven naar huis gebracht en zijn lichaam  in de schoot van Calpurnia gelegd:

We zien bij de eerste afbeelding helemaal boven en elders dat goedgevulde mennekes, vaak engelen, het dode lichaam op de schoot , of wat er voor doorgaattillen. Is dat toeval?  Mispoes? Vraagteken.

Pietà, St. Germain l’Auxerrois, Place du Louvre, Parijs,

Bekijk hoe Caesar op de schoot werd gelegd.

Drie jonge slaven, zo blijkt uit de bronnen, brachten Caesar naar het huis van Calpurnia. Vanaf de daken en portieken zagen de mensen het wegdragen van de vermoorde Caesar. (Opvallend is dat tijdens de Semana Santa in Bercianos de Aliste de dode Christus wordt begeleid door drie jonge mannen met speren. Ook in andere processies, rituelen (en afbeeldingen van kruisafnames) zie je zo’n drietal terug, bijvoorbeeld tijdens de viering van Theofanie op Pafos.) Zouden deze piëta’s (en kruisafnames) mogelijkerwijs in een traditie staan die een oorspronkelijker geschiedenis verhaalt? In het evangelie wordt niet van een drietal gerept, toch moet zij ergens vandaan komen temeer daar het drietal vrij sterk in de beeldtraditie aanwezig is. Voer voor kunsthistorici. Een kleine steekproef:

Pontormo-Deposition2-C.Capponi-Florence1528

   Deposition of the cross, Jacopo Pontormo 1525 -1528

N-M0024-038-pieta-with-three-angels-fragment

Antonello da Messina: Pietà with Three Angels, Venice 1475-6

Meister Francke, Schmerzensmann 1430

Terug naar Michelangelo. Waar is dan de derde jonge slaaf?  Op de boezem van Calpurnia, in goud vervat.

Pietà, Peter Paul Rubens 1602

En ook Rubens kan niet om de drie van Caesar heen, zou je vermoeden. En als je schijnbaar in zo’n schilderkundige traditie schildert, dan drapeer je de doornenkroon als een Romeinse corona.

Advertisements

Categorieën

%d bloggers liken dit: