michaelventris

Michael Ventris

‘Michael Ventris died at the age of 34 last September in a motor accident. His discovery that the Linear B texts of Knossos, Pylos, Mycenae, and other sites were Greek ranks as one of the most brilliant achievements of scholarship, and has been internationally acclaimed a feat of the same order as that of Champollion in deciphering the Egyptian hieroglyphs. The brilliance of this discovery is matched by its importance; it will take years to work out the consequences of the new knowledge, which proves that Mycenaean civilization was Greek-speaking, gives us texts contemporary and comparable with texts from the adjoining civilizations of Egypt and the Near East, and shows us the state of the Greek language half a millennium before our earliest Greek literature.’

Een noodlottig ongeluk met de auto kan alleen maar bijdragen aan de onsterfelijkheid van iemand die een grote ontdekking op zijn naam heeft staan. En als de oorzaak van dat ongeluk onopgehelderd blijft, reist dit raadsel mee op de oneindige schort van moedertje tijd. Had de Engelse architect Michael Ventris (1922-1956), nog maar 34 jaar oud, zelfmoord gepleegd? Vraagteken. Vier jaar voor zijn tragisch levenseinde had hij een grote ontdekking gedaan. Als architect een buitenstaander, maar bekend met de decoderingsmethodes van de RAF waar hij had gewerkt, ontcijferde hij het zogenaamde lineair B en zette daarmee de hele klassieke wereld op zijn kop.

linealb12

Lineair B

 

Dit schrift was gevonden, onder auspiciën van de beroemde archeoloog Sir Arthur Evans, op kleitabletten bij opgravingen te Knossos. Maar niemand kon er iets mee aanvatten. Op veertienjarige leeftijd had Ventris een lezing van de oude Sir Arthur Evans aangehoord en zich als puber de taak gesteld het linear B te ontcijferen. Met een zaklamp zat hij onder het laken de tekens te bestuderen en werd, zoals dat hoort bij een nerd, uitgelachen op het schoolplein. De buitenstaander was in hem geboren. Het linear B bestaat uit zo’n tweehonderd syllabische krabbels en een grote set aan semantisch-grafische tekens. Een feest voor het oog: allerlei priegelige tekeningetjes, abstract en figuratief. Maar wat betekende het? Amateur Ventris bewees dat dit schrift een voorloper was van het Griekse alfabet. Zoals Francesco Carotta bewijst dat de Divus Juliuscultus de voorloper is van het latere Christendom.

evans

Sir Arthur Evans

Als Sir Arthur Evans (1851-1941), nog geleefd had en bij de radio had gezeten, had hij het waarschijnlijk niet overleefd toen Ventris op de BBC zijn ontdekking bekend maakte.  Een groot deel van zijn leven had hij immers met zijn markante besnorde hoofd over de tabletten gebogen gezeten en zich erover gepijnigd,  maar hij had het doolhof van tekens niet kunnen ontcijferen. En, menselijk al te menselijk, hij bruskeerde de verdere exploratie van nieuwe inzichten dat het lineair B wellicht niet Minoïsch zou zijn – zoals hij bleef volhouden –-maar eerder van Griekse origine. What’s new… De grote Evans, wiens verbeten kaaklijn op de bronzen buste te Kreta voor altijd zijn ongelijk lijkt te symboliseren, had nog maar amper de laatste adem uitgeblazen of de Amerikaanse classica Alice Kober (1906 -1950),  ontdekte elementen van grammatica in het linear B.

alicekober

Alice Kober

Omdat papier schaars was in de Tweede Wereldoorlog, zette ze een archief op van woorden met honderdzesentachtigduizend stukjes papier van 5 x 7 cm die zij zuinigjes bij elkaar scharrelde. Alice Kober zou wel blij zijn geweest als ze had mogen meemaken wat Ventris uiteindelijk – mede ook door haar vooronderzoek – ontdekte. Maar ze overleed aan kanker, twee jaar voordat architect Ventris zijn grote filologische ontdekking deed.  Zijn naam prijkt inmiddels boven elke beurs die het prestigieuze Michael Ventris Memorial Fund verstrekt aan post-doc onderzoekers. Maar hij is ook op de wikipedia-pagina te vinden waar beroemde Britten jammerlijk in het verkeer zijn omgekomen.